✍សន្តិភាពប៉ុស្តិ៍ ព័ត៌មានជាតិនឹងអន្តរជាតិ
ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ ស្ថានភាពនយោបាយ និងការបាត់បង់ទឹកដីក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទអង្គអេង។
✍(ភ្នំពេញ)៖ យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៧៧៩ បន្ទាប់ពីការឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិរបស់ ព្រះបាទអង្គអេង ក្នុងព្រះជន្មត្រឹមតែ ៦វស្សា ប្រទេសកម្ពុជាបានធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពវឹកវរ និងការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារការដណ្តើមអំណាចគ្នារវាងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មានឥទ្ធិពលចំនួន ៣រូប គឺ ចៅហ្វាមូ ចៅហ្វាបែន និងចៅហ្វាស៊ូស។
១.វិបត្តិនយោបាយ និងល្បិចកលមន្ត្រីជនក្បត់
ក្នុងសម័យកាលនោះ មន្ត្រីទាំងបីរូបមិនត្រឹមតែមិនចុះសម្រុងនឹងគ្នាទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបានប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលសៀម ដើម្បីពង្រឹងអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្នុងនោះ៖
ចៅហ្វាមូ៖ បានបញ្ចុះបញ្ចូល និងកាត់ទឹកដីខេត្តសៀមរាបទៅឱ្យសៀម។
ចៅហ្វាបែន៖ បានយកទឹកដីខេត្តបាត់ដំបង និងសិរីសោភ័ណ ទៅដោះដូរជាមួយស្ដេចសៀម ដើម្បីទទួលបានតំណែងជា (ស្ដេចត្រាញ់) ត្រួតត្រាទឹកដីខ្មែរទាំងនោះក្រោមចំណុះសៀម។
២.ការបង្កើតត្រកូល (អភ័យវង្ស) នៅខេត្តបាត់ដំបង
ក្រោយពីបានប្រើល្បិចកម្ចាត់ចៅហ្វាមូ និងចៅហ្វាស៊ូស រួចមក ចៅហ្វាបែន ត្រូវបានស្តេចសៀមតែងតាំងជាចៅហ្វាយខេត្តបាត់ដំបង និងសិរីសោភ័ណ ដោយមានគោរម្យងារថា (ហ្លួងអភ័យវង្ស) (Aphaivong)។ តំណែងនេះត្រូវបានបន្តពូជពង្សវង្សត្រកូល ដែលប្រជាជននៅតំបន់នោះហៅថា (លោកម្ចាស់) អស់រយៈពេលជាងមួយសតវត្សរ៍ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩០៧ ទើបទឹកដីទាំងនេះត្រូវបានបារាំងទាមទារត្រឡប់មកឱ្យខ្មែរវិញ។
៣.ព្រះរាជជីវប្រវត្តិសង្ខេបនៃព្រះបាទអង្គអេង
ព្រះបាទអង្គអេង គឺជាព្រះរាជបិតានៃព្រះបាទអង្គឌួង។ ព្រះអង្គបានគ្រងរាជ្យក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងដ៏រ៉ាំរ៉ៃ និងចលាចល។ ជាអកុសល នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៧៩៦ ព្រះអង្គបានយាងសោយទិវង្គតនៅរាជធានីឧដុង្គ ក្នុងព្រះជន្មាយុត្រឹមតែ ២៤ព្រះវស្សាប៉ុណ្ណោះ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ នេះគឺជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់ ដែលបង្ហាញថាភាពទន់ខ្សោយនៃអំណាចកណ្តាល និងការបែកបាក់សាមគ្គីភាពរវាងមន្ត្រី និងមន្ត្រី គឺជាឱកាសមាសសម្រាប់បរទេសក្នុងការរំលោភបំពាន និងលេបត្របាក់ទឹកដីខ្មែរ។
✍ឯកឧត្តម បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ
ទីប្រឹក្សាសម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងជាប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌។
