ជំពូកទី(១)
សតវត្សរ៍ទី១៨មហិច្ឆតាប្រទេសសៀម
សន្តិភាពប៉ុស្តិ៍ព័ត៌មានជាតិ (១)។
នេះគឺជាអត្ថបទព័ត៌មានអប់រំ បែបប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលរៀបចំឡើងក្នុងគោលបំណងដាស់តឿនស្មារតីយុវជនជំនាន់ក្រោយ ឱ្យយល់ដឹងពីតម្លៃនៃសាមគ្គីភាព និងមេរៀនអតីតកាល៖
អត្ថបទអប់រំ៖ មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រ (តម្លៃនៃសាមគ្គីភាព និងផលវិបាកនៃជម្លោះផ្ទៃក្នុង)
ក្នុងនាមជាយុវជនបន្តវេន ការស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ គឺជាពន្លឺសម្រាប់តម្រង់ទិសដៅទៅកាន់អនាគត។ ក្រឡេកទៅមើលសម័យកាលកម្ពុជានាចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ (អំឡុងឆ្នាំ១៧៧៩) ប្រទេសយើងបានជួបប្រទះនូវវិបត្តិដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបន្សល់ទុកនូវមេរៀនជូរចត់សម្រាប់កូនខ្មែរគ្រប់រូប។
១.វិបត្តិនៃការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង
នៅពេលដែលព្រះបាទអង្គអេង ឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងព្រះជន្មត្រឹមតែ ៦វស្សា អំណាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋស្ថិតក្នុងដៃមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បីរូបគឺ ចៅហ្វាមូ ចៅហ្វាបែន និងចៅហ្វាស៊ូស។ ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសារតែ (មហិច្ឆិតាអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន) មន្ត្រីទាំងបីមិនបានរួបរួមគ្នាដើម្បីការពារជាតិឡើយ ប៉ុន្តែបែរជាប្រកួតប្រជែង ឈ្លោះប្រកែក និងព្យាយាមយកចិត្តបរទេស ដើម្បីតែបុណ្យស័ក្តិរៀងៗខ្លួន។
២.ការបាត់បង់ទឹកដីដោយសារល្បិចកល និងការដោះដូរ
មេរៀនដ៏ខ្លោចផ្សាបំផុតសម្រាប់យុវជនគឺ ការយកទឹកដីខ្មែរទៅធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនយោបាយ៖
ខេត្តសៀមរាប៖ ត្រូវបានចៅហ្វាមូ បញ្ចុះបញ្ចូលប្រគល់ទៅឱ្យសៀម។
ខេត្តបាត់ដំបង និងស៊ីសុផុន៖ ត្រូវបានចៅហ្វាបែន យកទៅដោះដូរជាមួយស្ដេចសៀម ដើម្បីបានងារជា (ស្ដេចត្រាញ់) ត្រួតត្រាខេត្តទាំងនោះ តពូជពង្សក្រោមគោរម្យងារ (ហ្លួងអភ័យវង្ស)។
នេះសបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថា នៅពេលដែលមន្ត្រីខ្មែរខ្វះមនសិការស្នេហាជាតិ ហើយងប់ងុលនឹងអំណាចដែលបរទេសផ្តល់ឱ្យ នោះផលវិបាកនឹងធ្លាក់ទៅលើប្រជារាស្ត្រ និងបូរណភាពទឹកដីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
៣.សារដាស់តឿនសម្រាប់យុវជនជំនាន់ក្រោយ
តាមរយៈព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ យើងអាចទាញយកចំណុចសំខាន់ៗមកពិចារណា៖
សាមគ្គីភាពគឺជាកម្លាំង៖ ការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង គឺជាឱកាសមាសសម្រាប់បរទេសឈ្លានពាន និងកេងចំណេញ។ បើខ្មែរមិនឯកភាពគ្នា ខ្មែរនឹងបាត់បង់អ្វីៗគ្រប់យ៉ាង។
មហិច្ឆិតាត្រូវមានព្រំដែន៖ ការចង់បានអំណាច និងលាភសក្ការៈ ដោយមិនគិតពីផលប្រយោជន៍ជាតិ គឺជាទង្វើដែលប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងចារិកទុកជាស្រមោលអាក្រក់។
ការស្វែងយល់ពីល្បិចកលនយោបាយ៖ យុវជនត្រូវមានបញ្ញាស្មារតីវាងវៃ មិនត្រូវជឿតាមការអូសទាញ ឬល្បិចកិច្ចកលដែលនាំឱ្យមានការបង្ហូរឈាមរវាងជាតិសាសន៍ឯងនោះឡើយ។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន៖
ប្រវត្តិសាស្ត្រគឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិត។ ការបាត់បង់ទឹកដីបាត់ដំបង និងសៀមរាបក្នុងសម័យកាលនោះ (រហូតដល់ទទួលបានមកវិញនៅឆ្នាំ ១៩០៧) គឺជាការរំលឹកដល់កូនខ្មែរគ្រប់រូបថា
(សន្តិភាព និងឯកភាពជាតិ) មិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយ ប៉ុន្តែវាជាលទ្ធផលនៃការលះបង់ និងការរួបរួមគ្នាពិតប្រាកដ។
សូមយុវជនរួមគ្នាថែរក្សាការពារមរតកជាតិ និងកុំឱ្យមេរៀននៃការបែកបាក់នេះកើតឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅលើទឹកដីដ៏បវររបស់យើង!
សម្រាំងព័ត៌មាន និងអប់រំ ដើម្បីស្មារតីស្នេហាជាតិ។
ឯកឧត្តម បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ
ទីប្រឹក្សាសម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងជាប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌។
(១)
