ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍
យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភស្តុតាងបុរាណវិទ្យា ដើមកំណើតនៃរដ្ឋដំបូងបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាទូទៅគឺ អាណាចក្រហ្វូណន (Funan) ដែលបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី១ និងទី២ នៃគ្រិស្តសករាជ។
ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅក្នុងសម័យកាលនោះ៖
១.ការកកើតនៃអាណាចក្រហ្វូណន
ហ្វូណនគឺជាអាណាចក្រដំបូងគេដែលត្រូវបានកត់ត្រាដោយប្រវត្តិវិទូជនជាតិចិន។ រដ្ឋនេះបានកកើតឡើងនៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ (បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅកម្ពុជាក្រោម និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា)។
* រឿងព្រេងនៃការកកើត៖ យោងតាមកំណត់ត្រាចិន រដ្ឋហ្វូណនត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះនាង លីវយី (រាជិនីនៃតំបន់នោះ) និងជនជាតិឥណ្ឌាឈ្មោះ កៅណ្ឌិន្យ ដែលបានធ្វើដំណើរតាមសំពៅមកដល់។ ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងវប្បធម៌មូលដ្ឋាន និងឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌា បានក្លាយជាគ្រឹះនៃអរិយធម៌ខ្មែរដំបូង។
២.ការរីកចម្រើនខាងសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម
នៅសតវត្សរ៍ទី២ ហ្វូណនបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖
* ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ៖ ដោយសារស្ថិតនៅតំបន់ឆ្នេរ និងមានកំពង់ផែដ៏សំខាន់គឺ អូរកែវ (Oc Eo) ហ្វូណនបានក្លាយជាចំណុចឈប់សម្រាកសម្រាប់ពាណិជ្ជករដែលធ្វើដំណើរតាមសមុទ្ររវាងប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសចិន។
* បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹក៖ ប្រជាជនហ្វូណនបានចេះជីកប្រឡាយទឹកយ៉ាងវែងដើម្បីបង្ហូរទឹកពីតំបន់ទំនាបចូលទៅក្នុងសមុទ្រ ដែលជួយសម្រួលដល់ការធ្វើដំណើរ និងការបង្កបង្កើនផលកសិកម្ម។
３.អរិយធម៌ និងឥទ្ធិពលវប្បធម៌
នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២ ឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌាបានចាប់ផ្តើមចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ៖
* សាសនា៖ ការគោរពព្រហ្មញ្ញសាសនា (ជាពិសេសព្រះសិវៈ និងព្រះវិស្ណុ) និងពុទ្ធសាសនាបានចាប់ផ្តើមរីកដុះដាល។
* អក្សរសាស្ត្រ និងការគ្រប់គ្រង៖ ការប្រើប្រាស់ភាសាសំស្ក្រឹត និងប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលបែបឥណ្ឌាត្រូវបានយកមកអនុវត្ត ដែលនេះជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការកសាងរដ្ឋយ៉ាងរឹងមាំ។
៤.មជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ
រាជធានីដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៃអាណាចក្រហ្វូណនគឺ វ្យាធបុរៈ (ស្ថិតនៅក្នុងខេត្តព្រៃវែងបច្ចុប្បន្ន)។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបេះដូងនៃអំណាចនយោបាយ និងយោធានៅសម័យនោះ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
សតវត្សរ៍ទី២ គឺជាសម័យកាលដ៏សំខាន់ដែលកម្ពុជាបានបោះជំហានចេញពីសហគមន៍តូចៗទៅជា "រដ្ឋ" ដែលមានការរៀបចំខ្លួនយ៉ាងល្អ ទាំងផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម យោធា និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ជាមួយបរទេស។ នេះគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃអរិយធម៌ខ្មែរ ដែលនឹងបន្តវិវត្តទៅរកសម័យចេនឡា និងចក្រភពអង្គរដ៏រុងរឿងនៅពេលក្រោយ។
