ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍ (ភាគ២)
អំពីព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបាត់បង់ និងការទាមទារយកមកវិញនូវទឹកដីខ្មែរភាគខាងលិច (បាត់ដំបង សៀមរាប និងស៊ីសុផុន) ពីប្រទេសសៀម (ថៃ) ក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី២០។ដើម្បីឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់ ខ្ញុំសូមជួយសង្ខេបចំណុចសំខាន់ៗនៃព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះដូចខាងក្រោម៖
១.សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៧។
* គោលបំណង៖ បារាំងក្នុងនាមជាអាណាព្យាបាលកម្ពុជា បានចរចាជាមួយសៀមដើម្បីយកខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប និងស៊ីសុផុន មកស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរវិញ។
* លទ្ធផល៖ មានការកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់ និងការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។
២.សង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងអនុសញ្ញាទីក្រុងតូក្យូ (១៩៤១)
* ស្ថានភាព៖ ក្នុងពេលដែលបារាំងចុះខ្សោយនៅអឺរ៉ុបដោយសារសង្គ្រាម សៀមបានឆ្លៀតឱកាសធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយជប៉ុន។
* ការបាត់បង់៖ ក្រោមសម្ពាធរបស់ជប៉ុន រដ្ឋាភិបាលបារាំង "វីស៊ី" បានយល់ព្រមប្រគល់ទឹកដីខ្មែរទាំងបីទៅឱ្យសៀមវិញ។
៣.ការបញ្ចប់សង្គ្រាម និងសន្ធិសញ្ញាវ៉ាស៊ីនតោន (១៩៤៦)
* ការចាញ់សង្គ្រាមរបស់ជប៉ុន៖ ក្រោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូនៅជប៉ុន សៀមក្នុងនាមជាសម្ព័ន្ធមិត្តក៏ត្រូវចាត់ទុកថាជាប្រទេសចាញ់សង្គ្រាមដែរ។
* ការប្រគល់ទឹកដី៖ តាមរយៈសន្ធិសញ្ញានៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឆ្នាំ ១៩៤៦ ប្រទេសសៀមត្រូវប្រគល់ទឹកដីខ្មែរមកឱ្យម្ចាស់ដើមវិញ។
៤.បញ្ហាប្រាសាទព្រះវិហារ
* ទោះបីជាទឹកដីខេត្តទាំងបីត្រូវបានប្រគល់ឱ្យវិញក៏ដោយ ក៏ជម្លោះលើប្រាសាទព្រះវិហារនៅតែបន្តអូសបន្លាយ។ នេះជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃជម្លោះដីធ្លី និងបេតិកភណ្ឌដ៏ក្តៅគគុកមួយ ដែលឈានទៅដល់ការកាត់ក្តីនៅតុលាការអន្តរជាតិក្រុងឡាអេនៅពេលក្រោយមកទៀត។
ចំណាំប្រវត្តិសាស្ត្រ៖
រឿងរ៉ាវដែលអ្នកបានលើកឡើងនេះ គឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា បញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ មិនមែនជារឿងថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែវាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយបរិបទនយោបាយពិភពលោក និងការផ្លាស់ប្តូរមហាអំណាចនៅតាមតំបន់ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០។
រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ
ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌
បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
០២
