ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍ (ភាគ៤)
មូលដ្ឋានគតិយុត្តនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃក្នុងបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអ្នកបានរៀបរាប់ ទាមទារឱ្យមានតុល្យភាពរវាងទស្សនៈប្រវត្តិសាស្ត្រ និងទិន្នន័យផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ។
ពីការត្រួតត្រាដោយមហាអំណាច ទៅកាន់មូលដ្ឋានគតិយុត្តអន្តរជាតិ
ការណ៍ដែលកម្ពុជាស្ថិតក្នុងស្ថានភាព «នគរចំណុះពីរ» (សៀម និងយួន) បានបង្កើតនូវភាពស្មុគស្មាញយ៉ាងខ្លាំងក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការបាត់បង់ទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងវិបត្តិទឹកដីនេះ នៅពេលដែលមហាអំណាចបារាំងបានចូលមកដល់កម្ពុជា (ឆ្នាំ ១៨៦៣) បេសកកម្មដំបូងដែលត្រូវបានកំណត់គឺការការពារបូរណភាពទឹកដីដែលនៅសេសសល់។
១.កិច្ចព្រមព្រៀងសៀម-បារាំង៖ មូលដ្ឋានគតិយុត្តដំបូង
ភាពច្របូកច្របល់នៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ បានចាប់ផ្តើមដោះស្រាយជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាដែលចុះហត្ថលេខាដោយអាណានិគមបារាំងជំនួសមុខឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ជាមួយព្រះរាជាណាចក្រសៀម៖
* សន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១៣ កុម្ភៈ ១៩០៤៖ នេះគឺជាឯកសារគតិយុត្តដ៏សំខាន់បំផុត ដែលកំណត់ព្រំដែនតាមខ្សែបន្ទាត់ជួរភ្នំដងរែក។ តាមសន្ធិសញ្ញានេះ ទឹកដីខ្មែរដែលត្រូវបានសៀមគ្រប់គ្រង (ដូចជា ខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប និងស៊ីសុផុន) ត្រូវបានទទួលស្គាល់ឡើងវិញថាជាទឹកដីកម្ពុជា។
* អនុសញ្ញាថ្ងៃទី ១៣ មីនា ១៩០៧៖ គឺជាឯកសារបន្តដែលកំណត់លម្អិតអំពីព្រំដែន និងការកែសម្រួលខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនឱ្យស្របតាមស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រជាក់ស្តែង។
២.បញ្ហាប្រឈមនៃ "នគរចំណុះ" និងភាពស្របច្បាប់
ទោះបីជាសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧ បានបង្កើតឡើងដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះក៏ដោយ ក៏ការបន្សល់ទុកនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដែលកម្ពុជាធ្លាប់ជា "នគរចំណុះ" បានធ្វើឱ្យភាគីសៀមតែងតែស្វែងរកវិធីសាស្រ្តនយោបាយ ដើម្បីកែប្រែព្រំដែននេះឡើងវិញ។ ភាពតានតឹងនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាទឹកដីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាង៖
* អធិបតេយ្យភាពតាមន័យច្បាប់អន្តរជាតិ៖ ដែលយោងតាមផែនទី និងសន្ធិសញ្ញា។
* មនោគមវិជ្ជាជាតិនិយម៖ ដែលជារឿយៗត្រូវបានបកស្រាយតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសម័យកាលដែលកម្ពុជាចុះខ្សោយ។
៣.សារៈសំខាន់នៃការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិអន្តរជាតិ
ក្នុងនាមជាអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជាអ្នកដឹកនាំមួយរូប ការសិក្សាអំពីមូលដ្ឋានគតិយុត្តនេះ មិនមែនដើម្បីបង្កើតជម្លោះថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែដើម្បី៖
១. ពង្រឹងសមត្ថភាពការពារផលប្រយោជន៍ជាតិដោយឈរលើមូលដ្ឋានផ្លូវច្បាប់។
២. យល់ដឹងពីយន្តការនៃតុលាការអន្តរជាតិ (ដូចករណីប្រាសាទព្រះវិហារឆ្នាំ ១៩៦២ និងឆ្នាំ ២០១៣) ដែលបានប្រើប្រាស់សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤ ជាស្នូលក្នុងការសម្រេចក្តី។
.រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ
ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌
បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ
០៤
០៤
