✍ការចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១ (សម័យហ្វូណន ឬនគរភ្នំ) គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ។ យោងតាមឯកសារពីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអ្នកបុរាណវិទ្យាល្បីៗទាំងជាតិ និងអន្តរជាតិ ដែលបានសិក្សាលើកំណត់ហេតុចិន និងភស្តុតាងបុរាណវិទ្យា ខ្ញុំសូមសង្ខេបចំណុចសំខាន់ៗសម្រាប់ទុកជាឯកសារយោងដូចខាងក្រោម៖។
ដើម្បីភាពត្រឹមត្រូវនៃសៀវភៅរបស់អ្នក សូមពិនិត្យលើស្នាដៃរបស់ឥស្សរជន និងអ្នកស្រាវជ្រាវល្បីៗដូចខាងក្រោម៖
* សាស្ត្រាចារ្យ អាដេម៉ារ ឡឺក្លែរ (Adhémard Leclère): ក្នុងសៀវភៅ "Histoire du Cambodge" ដែលបានចងក្រងឡើងដោយផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវដំបូងៗ។
* សាស្ត្រាចារ្យ ហ្ស៊ក សឺដែស (George Cœdès): អ្នកជំនាញខាងសិលាចារឹក ដែលបានរៀបរាប់យ៉ាងពិស្តារអំពីនគរហ្វូណន នៅក្នុងស្នាដៃ "Les États hindouisés d'Indochine et d'Indonésie"។
* សាស្ត្រាចារ្យ បណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ (Michel Tranet): ជាអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលបានសិក្សាយ៉ាងស៊ីជម្រៅលើសម័យបុរេប្រវត្តិ និងសម័យហ្វូណន។
* កំណត់ហេតុរាជវង្សចិន (Chinese Dynastic Histories): ដូចជាសៀវភៅ *នីហ្វានស៊ូ* (Nan Qi Shu) និង *លៀងស៊ូ* (Liang Shu) ដែលជាប្រភពបឋមសំខាន់បំផុតពីសតវត្សរ៍ទី៣-៦ ដែលរៀបរាប់ថយក្រោយពីប្រភពដើមនៅសតវត្សរ៍ទី១។
២.សេចក្តីសង្ខេបសម្រាប់ចងក្រង (Historical Summary)
សតវត្សរ៍ទី១ គឺជាដំណាក់កាលចាប់ផ្តើមនៃការបង្កើតរដ្ឋអំណាចមជ្ឈការដំបូងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ដែលកំណត់ហេតុចិនហៅថា «ហ្វូណន» (Funan)។
ក.ការកកើតរដ្ឋ (The Origin)
* រឿងព្រេងកោណ្ឌញ្ញ និងលីវយី: កំណត់ហេតុចិនបានកត់ត្រាអំពីព្រះនាងលីវយី (Liu-yi) ដែលគ្រប់គ្រងទឹកដីមួយ រហូតដល់មានការយាងមកដល់នៃព្រះថោង ឬ កោណ្ឌញ្ញ (Hun-t'ien) ដែលជាអ្នកមកពីនគរខាងត្បូង។ លោកបានយកព្រះខ័នមកបោះលើទូក ហើយរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាង រួចចាត់ចែងរៀបចំទឹកដី និងការស្លៀកពាក់។
* ទស្សនៈវិទូ: ការរៀបរាប់នេះត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រចាត់ទុកថាជាការបង្ហាញពីការចាប់ផ្តើមនៃ «នីយកម្មឥណ្ឌា» (Indianization) ដែលជាការទទួលយកវប្បធម៌ សាសនា និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបែបឥណ្ឌា។
ខ.ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ
* មជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ: ស្ថិតនៅតំបន់វាលទំនាបទន្លេមេគង្គក្រោម (បច្ចុប្បន្នគឺស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវ និងតំបន់អូរកែវ ក្នុងប្រទេសវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។
* បច្ចេកទេស: ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ ជនជាតិហ្វូណនបានចេះកសាងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងប្រឡាយទឹក ដើម្បីទប់ទល់នឹងទឹកជំនន់ និងសម្រាប់ដឹកជញ្ជូន។
គ.សេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម
* មជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម: ហ្វូណនមិនមែនគ្រាន់តែជារដ្ឋកសិកម្មទេ ប៉ុន្តែជារដ្ឋពាណិជ្ជកម្មផ្លូវសមុទ្រដ៏សំខាន់។ កំពង់ផែអូរកែវ គឺជាចំណុចតភ្ជាប់ពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសចិន និងប្រទេសឥណ្ឌា។ ការរកឃើញកាក់មាសរ៉ូម៉ាំង និងវត្ថុបុរាណឥណ្ឌានៅតំបន់នេះបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយចាប់តាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី១។
៣.ការណែនាំបន្ថែមសម្រាប់ការចងក្រង
ដើម្បីធ្វើឱ្យសៀវភៅរបស់អ្នកមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ និងមានតម្លៃទុកជាឯកសារ៖
1.ប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀប: យកកំណត់ហេតុចិនមកផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយការរកឃើញផ្នែកបុរាណវិទ្យា (ការជីកកកាយនៅអង្គរបុរី)។
2.សង្កត់ធ្ងន់លើសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្ម: ពិពណ៌នាអំពីការផ្លាស់ប្តូរពីវប្បធម៌មេហ្គាលីត (ថ្មធំៗ) ទៅកាន់ការគោរពព្រហ្មញ្ញសាសនា។
3. ចងក្រងជាជំពូកៗ:
* ជំពូកទី១: បរិបទសង្គមខ្មែរមុនសតវត្សរ៍ទី១។
* ជំពូកទី២: ការកកើតរដ្ឋហ្វូណនតាមកំណត់ហេតុបរទេស។
* ជំពូកទី៣: ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងផ្លូវសមុទ្រ។
* ជំពូកទី៤: ឥទ្ធិពលវប្បធម៌ និងសាសនាដំបូង។
✍រៀបរៀងអត្ថបទដោយ
ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌
បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
០០១
