✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍
សតវត្សរ៍ទី ៩ គឺជាសម័យកាលដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ដោយសារវាជាការចាប់ផ្តើមនៃ សម័យមហានគរ (Angkorian Era) ដែលជាយុគសម័យមាសនៃអរិយធម៌ខ្មែរ។
✍ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗនៃព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៩៖
១.ការបង្រួបបង្រួមជាតិ (៨០២ គ.ស.)
ព្រឹត្តិការណ៍ដែលជាគ្រឹះនៃសម័យមហានគរបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ៨០២ គ.ស. នៅលើភ្នំគូលែន (ភ្នំមហិន្ទ្របព៌ត)។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២ បានរៀបចំពិធីរាជាភិសេកតាមបែបព្រាហ្មណ៍សាសនា (លទ្ធិទេវរាជ) ដើម្បីប្រកាសឯករាជ្យរបស់កម្ពុជាពីការត្រួតត្រារបស់ជ្វា។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកបង្រួបបង្រួមទឹកដីខ្មែរដែលបែកបាក់គ្នាពីមុនមកឱ្យទៅជាអាណាចក្រតែមួយ។
២.ការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរាជធានី
បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមជាតិ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានខិតខំស្វែងរកទីតាំងរាជធានីដែលសមស្រប។
✍ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២៖ បានបង្កើតរាជធានីនៅតំបន់ជុំវិញភ្នំគូលែន (ហរិហរាល័យ ឬ មហិន្ទ្របព៌ត)។
✍ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី ១ (គ្រងរាជ្យ ៨៧៧-៨៨៩)៖ បានកសាងរាជធានីនៅ ហរិហរាល័យ (បច្ចុប្បន្នគឺតំបន់រលួស)។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទបាគង ដែលជាប្រាសាទភ្នំដំបូងបង្អស់មួយនៅកម្ពុជា។
✍ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី ១ (គ្រងរាជ្យ ៨៨៩-៩១០)៖ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ៩ ព្រះអង្គបានសម្រេចចិត្តផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីហរិហរាល័យ ទៅកាន់តំបន់ យសោធរបុរៈ (តំបន់អង្គរ)។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទភ្នំបាខែង និងជីកបារាយណ៍ឥន្ទ្រតដាក (បារាយណ៍បូព៌ា) ដើម្បីបម្រើវិស័យកសិកម្ម។
៣.លក្ខណៈសំខាន់នៃសម័យកាលនេះ
✍នយោបាយ៖ ការបង្កើតលទ្ធិ "ទេវរាជ" ដែលលើកតម្កើងព្រះមហាក្សត្រឱ្យមានឋានៈស្មើនឹងអាទិទេព (ជាធម្មតាគឺព្រះសិវៈ) ដើម្បីពង្រឹងអំណាចកណ្តាល។
✍សាសនា៖ សាសនាព្រាហ្មណ៍ (ហិណ្ឌូសាសនា) ជាសាសនាគោល ពិសេសគឺការគោរពបូជាព្រះសិវៈតាមរយៈរូបតំណាង "លិង្គ" (លិង្គព្រះឥសូរ)។
✍ស្ថាបត្យកម្ម៖ ការចាប់ផ្តើមនៃការសាងសង់ប្រាសាទភ្នំ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភ្នំមេរុ (ភ្នំនៃអាទិទេព) ក្នុងជំនឿសាសនា។ ការកសាងអាងទឹក (បារាយណ៍) បានក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងការបង្កបង្កើនផលស្រូវ។
សតវត្សរ៍ទី ៩ មិនត្រឹមតែជាការកកើតរដ្ឋអំណាចមួយដ៏រឹងមាំប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាគ្រឹះនៃស្ថាបត្យកម្ម និងការរៀបចំរដ្ឋបាល ដែលនឹងវិវត្តទៅជាចក្រភពដ៏ខ្លាំងក្លានៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នាពេលសតវត្សរ៍បន្តបន្ទាប់។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
