✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍
ការលើកឡើងថាប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សរ៍ទី ៥ គឺសំដៅទៅលើការកកើតនៃ អាណាចក្រហ្វូណន (នគរភ្នំ) និងការបន្តវេនមកកាន់ អាណាចក្រចេនឡា។ ទោះបីជាមានការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ (សម័យបុរេប្រវត្តិ) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការកត់ត្រាជាលក្ខណៈរដ្ឋ និងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ គឺចាប់ផ្តើមនៅក្នុងអំឡុងពេលនេះឯង។
✍ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗនៃដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ៖
១.សម័យហ្វូណន (សតវត្សរ៍ទី ១ ដល់ទី ៦)
ទោះបីហ្វូណនមានដើមកំណើតមុនសតវត្សរ៍ទី ៥ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែនៅសតវត្សរ៍ទី ៥ នេះហើយ ដែលហ្វូណនបានក្លាយជាមហាអំណាចសមុទ្រដ៏រុងរឿង។
✍ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ៖ ហ្វូណនជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយរវាងប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា។ ការរីកចម្រើននៃកំពង់ផែ អូរកែវ (Oc Eo) បានធ្វើឱ្យនគរនេះសម្បូរទៅដោយទ្រព្យសម្បត្តិ និងឥទ្ធិពលវប្បធម៌។
✍ឥទ្ធិពលឥណ្ឌា៖ នៅសតវត្សរ៍ទី ៥ ឥទ្ធិពលឥណ្ឌា (សាសនាព្រាហ្មណ៍ និងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រមទាំងការប្រើប្រាស់អក្សរសំស្រ្កឹត) បានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងរដ្ឋបាល និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន។
✍កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន៖ ក្សត្រមួយអង្គដ៏ល្បីល្បាញក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៥ គឺព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន ដែលបានរៀបចំរដ្ឋបាលតាមគំរូឥណ្ឌា និងពង្រីកទឹកដីយ៉ាងខ្លាំងក្លា។
២.ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់សម័យចេនឡា (សតវត្សរ៍ទី ៦)
នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ៥ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ៦ អាណាចក្រហ្វូណនចាប់ផ្តើមចុះខ្សោយ។
✍ការងើបឡើងនៃចេនឡា៖ ចេនឡា ដែលពីដើមជាប្រទេសចំណុះរបស់ហ្វូណន បានចាប់ផ្តើមរឹងមាំឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទ ស្រុតវរ្ម័ន និងព្រះបាទ ភវវរ្ម័នទី ១។
✍មូលហេតុនៃការផ្លាស់ប្តូរ៖ ការប្រែប្រួលនៃផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រ និងសង្រ្គាមរវាងរដ្ឋ បានធ្វើឱ្យអំណាចនយោបាយផ្លាស់ប្តូរពីតំបន់វាលទំនាប (មាត់សមុទ្រ) ទៅកាន់តំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ដីគោកវិញ។
៣.លក្ខណៈពិសេសនៃសម័យកាលនេះ
✍សិលាចារឹក៖ ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ៥ មក យើងឃើញមានការប្រើប្រាស់សិលាចារឹកជាភាសាសំស្រ្កឹតកាន់តែច្រើនឡើង ដែលជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់អ្នកប្រវត្តិវិទូក្នុងការសិក្សាពីខ្សែស្រឡាយរាជវង្ស។
✍ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង៖ កម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមបង្កើតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋដែលផ្អែកលើស្តេចជាកណ្តាល (ទេវរាជា) ដែលនេះជាគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់សម័យអង្គរនៅពេលក្រោយមក។
✍សេដ្ឋកិច្ច៖ ក្រៅពីពាណិជ្ជកម្ម សម័យកាលនេះក៏បានចាប់ផ្តើមការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធស្រោចស្រពទឹកដំបូងៗ ដើម្បីគាំទ្រដល់វិស័យកសិកម្ម ដែលជាឆ្អឹងខ្នងនៃអរិយធម៌ខ្មែរ។
✍សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
សតវត្សរ៍ទី ៥ អាចចាត់ទុកថាជា "យុគសម័យកណ្តាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា" ដែលមានន័យថាជាការតភ្ជាប់គ្នារវាងការកកើតរដ្ឋដំបូង (ហ្វូណន) និងការឈានទៅរកភាពរុងរឿងនៃរដ្ឋដ៏ធំធេង (ចេនឡា និងអង្គរ)។ នេះគឺជាពេលវេលាដែលអត្តសញ្ញាណខ្មែរ ចាប់ផ្តើមត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈការទទួលយកវប្បធម៌បរទេសមកកែច្នៃតាមបែបផែនផ្ទាល់ខ្លួន។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
