✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍
ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ការចាប់ផ្តើមនៃសម័យកាលដែលត្រូវបានកំណត់ថាជា "សម័យចេនឡា" គឺស្ថិតនៅអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ៦ ដែលជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយចេញពីសម័យហ្វូណន (នគរភ្នំ) ឆ្ពោះទៅរកការបង្កើតរដ្ឋអំណាចមជ្ឈការលើទឹកដីកម្ពុជា។
✍ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី ៦៖
១.ការចុះខ្សោយនៃនគរហ្វូណន
មុនពេលចេនឡាមានអំណាច នគរហ្វូណនគឺជាមហាអំណាចធំមួយនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលរីកចម្រើនខាងពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រ។ ប៉ុន្តែនៅអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ៦ នគរហ្វូណនចាប់ផ្តើមចុះខ្សោយដោយសារមូលហេតុ៖
✍ការផ្លាស់ប្តូរផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រ។
✍ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងការវាយលុកពីនគរជិតខាង។
២.ការកកើតនៃនគរចេនឡា
ចេនឡា (Chenla) គឺជាឈ្មោះដែលកត់ត្រាក្នុងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រចិន។ ដើមឡើយចេនឡាគឺជាប្រទេសចំណុះឱ្យហ្វូណន ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅតំបន់ខ្ពង់រាប (ទំនងជានៅតំបន់បាសាក់ នៃប្រទេសឡាវសព្វថ្ងៃ)។
✍ព្រះបាទស្រុតវរ្ម័ន (Shrutavarman): ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាព្រះមហាក្សត្រដំបូងដែលបានបង្រួបបង្រួមទឹកដី និងប្រកាសឯករាជ្យពីហ្វូណន។
✍ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី ១ (Bhavavarman I): ជាព្រះមហាក្សត្រដ៏សំខាន់បំផុតនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ៦។ ព្រះអង្គបានពង្រីកទឹកដីចេនឡាយ៉ាងទូលំទូលាយ ហើយបានវាយលុកកាន់កាប់នគរហ្វូណនទាំងស្រុង។ ព្រះអង្គបានបង្កើតរាជធានីឈ្មោះថា ភវបុរៈ (ដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួនសន្និដ្ឋានថាស្ថិតនៅតំបន់ខេត្តស្ទឹងត្រែង ឬតំបន់ជុំវិញនោះ)។
៣.លក្ខណៈពិសេសនៃសម័យកាលនោះ
✍អំណាចនយោបាយ៖ ការផ្លាស់ប្តូរពីការគ្រប់គ្រងតាមបែបសមុទ្រ (ហ្វូណន) ទៅជាការគ្រប់គ្រងបែបកសិកម្មតាមតំបន់ដីគោក និងតាមដងទន្លេមេគង្គ (ចេនឡា)។
✍សាសនា៖ សាសនាហិណ្ឌូ (ព្រហ្មញ្ញសាសនា) ជាពិសេសការគោរពព្រះសិវៈ (លិង្គ) បានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអំណាចរាជ្យអំណាចរបស់ស្តេច។
✍សិលាចារឹក៖ ចាប់ផ្តើមមានការប្រើប្រាស់អក្សរដែលវិវត្តចេញពីអក្សរឥណ្ឌា (អក្សរបល្លវៈ) ដើម្បីកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការកសាងសាសនស្ថាន ដែលជាភស្តុតាងដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រសព្វថ្ងៃ។
៤.សារៈសំខាន់នៃសម័យកាលនេះ
សតវត្សរ៍ទី ៦ គឺមិនមែនជាការចាប់ផ្តើមនៃប្រជាជាតិខ្មែរពីសូន្យនោះទេ ប៉ុន្តែជាការ ផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយ។ វាជាការរៀបចំគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលនឹងឈានទៅដល់ការកកើតនៃ "សម័យអង្គរ" នៅសតវត្សរ៍ទី ៩។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
