✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍
ការសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី ៧ គឺជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយ ដែលជាសម័យកាលនៃការបន្តវេនពី សម័យចេនឡា (ក្រោយការធ្លាក់ចុះនៃអាណាចក្រហ្វូណន) ឆ្ពោះទៅរកការកកើតជាបណ្តើរៗនូវអ្វីដែលនឹងក្លាយជាអាណាចក្រខ្មែរដ៏រុងរឿង។
✍ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗអំពីសម័យកាលនេះ៖
១.សម័យកាលចេនឡា (Chenla Period)
ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៧ កម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងសម័យកាលដែលប្រវត្តិវិទូហៅថា «ចេនឡា»។ នេះមិនមែនជាអាណាចក្រតែមួយដែលមានឯកភាពគ្នានោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្រមូលផ្តុំនៃនគរតូចៗជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចធំៗ។
✍ចេនឡាទឹក (Chenla of the Water): ស្ថិតនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង ក្បែរបឹងទន្លេសាប និងតំបន់ដីសណ្ត។
✍ចេនឡាគោក (Chenla of the Earth): ស្ថិតនៅតំបន់ភាគខាងជើង ក្បែរជួរភ្នំដងរែក និងតំបន់ខ្ពង់រាប។
២.ព្រះមហាក្សត្រដ៏ល្បីល្បាញ
ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៧ មានព្រះមហាក្សត្រសំខាន់ៗដែលបានពង្រីកអំណាច និងបង្រួបបង្រួមទឹកដី៖
✍ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី ២ (Bhavavarman II): ទ្រង់បានគ្រងរាជ្យនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ៧។
✍ព្រះបាទមហិន្ទ្រវរ្ម័ន (Mahendravarman): អ្នកដែលបានពង្រីកឥទ្ធិពលចេនឡាឱ្យកាន់តែខ្លាំងក្លា។
✍ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី ១ (Isanavarman I): ទ្រង់គឺជាស្តេចដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៃសតវត្សរ៍ទី ៧ (គ្រងរាជ្យប្រហែលឆ្នាំ ៦១៦-៦៣៧)។
✍ទ្រង់បានកសាងរាជធានីឈ្មោះថា ឥសានបុរៈ (បច្ចុប្បន្នគឺតំបន់ សម្បូរព្រៃគុក ក្នុងខេត្តកំពង់ធំ)។
✍សម័យកាលនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាយុគសម័យនៃសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មដ៏សំខាន់ ដែលជាគ្រឹះនៃរចនាប័ទ្មអង្គរនៅពេលក្រោយមក។៣.សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម
✍កសិកម្ម: សេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើវិស័យកសិកម្ម ដោយសារតំបន់ជុំវិញទន្លេសាបមានជីជាតិ។ ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពទឹកចាប់ផ្តើមត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់។
✍សាសនា: មានការគោរពបូជាព្រហ្មញ្ញសាសនា (ជាពិសេសលទ្ធិសិវនិយម) និងពុទ្ធសាសនា។ ការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋគឺជាលក្ខណៈពិសេសនៃសម័យនេះ។
✍ការទូត: តាមរយៈឯកសាររបស់ចិន (រាជវង្សស៊ុយ និងរាជវង្សថាង) បានកត់ត្រាថា នគរចេនឡាមានទំនាក់ទំនងការទូតយ៉ាងសកម្មជាមួយចិន ដោយបានបញ្ជូនគណៈប្រតិភូទៅកាន់រាជវាំងចិនជាញឹកញាប់។
៤.សារៈសំខាន់នៃសម័យនេះ
សតវត្សរ៍ទី ៧ មិនមែនជាការចាប់ផ្តើមនៃប្រជាជាតិខ្មែរទាំងស្រុងនោះទេ (ព្រោះមានហ្វូណនមុននេះ) ប៉ុន្តែវាជាសម័យកាលដែល៖
✍អត្តសញ្ញាណខ្មែរ ចាប់ផ្តើមលេចធ្លោឡើងយ៉ាងច្បាស់លាស់។
✍ភាសាខ្មែរចាប់ផ្តើមត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងសិលាចារឹក (រួមជាមួយភាសាសំស្ក្រឹត)។
✍រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាល និងអំណាចមជ្ឈការបានចាប់ផ្តើមវិវត្ត ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២ ក្នុងការប្រកាសឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ៨០២ ដែលជាការកកើតនៃអាណាចក្រអង្គរ។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
