✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍
ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៦ គឺជាសម័យកាលដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលមានទាំងការរុងរឿងផ្នែកវប្បធម៌ សាសនា និងការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរាជធានីជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារតែការគំរាមកំហែងពីសំណាក់ប្រទេសជិតខាង ជាពិសេសគឺសៀម។
✍ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍នេះ៖
១.ការផ្លាស់ប្តូររាជធានី
នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៦ អាណាចក្រខ្មែរបានបោះបង់ចោលតំបន់អង្គរជាបណ្តើរៗ ហើយបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីមកកាន់តំបន់កណ្តាល និងភាគខាងត្បូងវិញ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រ និងការពារខ្លួនពីការវាយលុករបស់សៀម៖
✍រាជធានីចតុមុខ (ភ្នំពេញបច្ចុប្បន្ន): ធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់។
✍រាជធានីលង្វែក: ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដោយព្រះបាទពញាយ៉ាត និងរឹងមាំខ្លាំងនៅសម័យព្រះបាទចន្ទរាជា។ លង្វែកបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំមួយ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយពាណិជ្ជករមកពីអឺរ៉ុប (ដូចជាអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្គាល់) និងអាស៊ី (ចិន និងជប៉ុន)។
២.សម័យកាលដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះបាទអង្គចន្ទរាជា (គ.ស. ១៥១៦–១៥៦៦)
ព្រះអង្គចន្ទរាជា គឺជាព្រះមហាក្សត្រដ៏ល្បីល្បាញបំផុតមួយអង្គក្នុងសម័យក្រោយអង្គរ៖
✍ការបង្រួបបង្រួមជាតិ: ព្រះអង្គបានតស៊ូដណ្តើមរាជបល្ល័ង្កពីស្តេចកន ហើយបានបង្រួបបង្រួមទឹកដីខ្មែរឱ្យមានភាពរឹងមាំឡើងវិញ។
✍សង្រ្គាមជាមួយសៀម: ព្រះអង្គបានទទួលជ័យជម្នះជាច្រើនលើកក្នុងការប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពសៀម ដែលព្យាយាមឈ្លានពានកម្ពុជា។
៣.ការរីកចម្រើនខាងសាសនា និងវប្បធម៌
នៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ៖
✍ការគោរពបូជាព្រះពុទ្ធសាសនាបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ។
✍អក្សរសិល្ប៍ និងសិល្បៈបានវិវត្តទៅតាមទម្រង់ថ្មីដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសាសនាថេរវាទ ដោយមានការកែសម្រួលពីសិល្បៈសម័យអង្គរ។
៤.ទំនាក់ទំនងជាមួយបរទេស
សម័យកាលនេះ កម្ពុជាបានបើកទ្វារស្វាគមន៍អ្នកជំនួញ និងអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាពីលោកខាងលិច៖
✍ពាណិជ្ជកម្ម: កំពង់ផែនៅលង្វែកមានភាពមមាញឹកខ្លាំង។
✍ការមកដល់នៃពួកអឺរ៉ុប: អ្នកដំណើរជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញបានមកដល់កម្ពុជា ហើយបានចាប់ផ្តើមសរសេរកំណត់ហេតុអំពីជីវភាពរស់នៅរបស់ខ្មែរនៅសម័យនោះ ដែលជាប្រភពឯកសារដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រវត្តិវិទូសព្វថ្ងៃ។
៥.ការធ្លាក់ចុះនៅចុងសតវត្សរ៍
ទោះបីជាដើមសតវត្សរ៍មានភាពរុងរឿងក៏ដោយ ប៉ុន្តែនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៦ (ប្រហែលឆ្នាំ ១៥៩៤) រាជធានីលង្វែកត្រូវបានកងទ័ពសៀមវាយលុកដណ្តើមបាន។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះគឺជាការបាត់បង់ដ៏ធំធេង ដែលនាំឱ្យប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ចូលទៅក្នុងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយជាបន្តបន្ទាប់នៅសតវត្សរ៍ទី១៧។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
