✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍
ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៧ គឺជាសម័យកាលដ៏ស្មុគស្មាញ និងពោរពេញដោយវិបត្តិ ដែលគេតែងហៅថាជា «សម័យកាលអន្តរកាល» ឬសម័យលង្វែក-ឧដុង្គ។ ក្នុងសម័យកាលនេះ កម្ពុជានៅតែបន្តស្ថិតក្នុងភាពទន់ខ្សោយ ដោយសារតែការដណ្តើមអំណាចរវាងរាជវង្សានុវង្ស និងការជ្រៀតជ្រែកពីប្រទេសជិតខាងគឺ សៀម និងយួន។
✍ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៧៖
១.ការផ្លាស់ប្តូររាជធានី
បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសម័យលង្វែក (ចុងសតវត្សរ៍ទី១៦) ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរាជធានីជាច្រើនកន្លែង ដើម្បីគេចចេញពីការឈ្លានពានរបស់សៀម។ ទីតាំងសំខាន់ៗរួមមាន៖
* ស្រីសន្ធរ
* ឧដុង្គ (ព្រះបរមរាជវាំងឧដុង្គមានជ័យ): ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដោយព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី ២ (ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌) នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១៧ ដែលបានក្លាយជារាជធានីដ៏យូរអង្វែងរបស់កម្ពុជា។
២.ការជ្រៀតជ្រែកពីមហាអំណាចជិតខាង
កម្ពុជានៅសតវត្សរ៍នេះ បានធ្លាក់ចូលក្នុងសភាព «រដ្ឋទ្រនាប់» ដែលត្រូវប្រកួតប្រជែងគ្នាដោយមហាអំណាចពីរ៖
* សៀម (អាយុធ្យា): នៅតែបន្តជ្រៀតជ្រែកចូលក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្មែរ ដោយការគាំទ្រព្រះមហាក្សត្រអង្គណាដែលចុះចូលនឹងពួកគេ។
* យួន (ង្វៀន): ចាប់ផ្តើមមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៧។ ជនជាតិយួនបានចាប់ផ្តើមធ្វើចំណាកស្រុកចូលមកតាំងទីលំនៅនៅតំបន់ព្រៃនគរ (សៃហ្គន) និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ ដែលធ្វើឱ្យទឹកដីកម្ពុជាក្រោមចាប់ផ្តើមបាត់បង់បន្តិចម្តងៗ។
៣.ការប្តូរទៅកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា និងឥទ្ធិពលសាសនា
នៅសតវត្សរ៍នេះ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទបានចាក់ឫសយ៉ាងរឹងមាំក្នុងសង្គមខ្មែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា មានព្រឹត្តិការណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយគឺការដែលព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គបានប្តូរទៅកាន់សាសនាឥស្លាម គឺ ព្រះបាទរាមាធិបតីទី ១ (ព្រះរាមាធិបតី) ឬដែលគេស្គាល់ថាជាព្រះអង្គចន្ទទី ១ (ខ្លះហៅថា ស៊ុលតង់ អ៊ីប្រាហ៊ីម)។ ការសម្រេចចិត្តនេះបានធ្វើឱ្យមានការខ្វែងគំនិតគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរាជវាំង និងបង្កឱ្យមានជម្លោះសាសនានិងនយោបាយ។
៤.សេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម
ទោះបីជាមានសង្រ្គាមផ្ទៃក្នុងក៏ដោយ កម្ពុជានៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
* មានវត្តមានរបស់ជនជាតិបរទេសដូចជា ជនជាតិចិន ជប៉ុន និងអឺរ៉ុប (ហូឡង់ និងអេស្ប៉ាញ) ដែលមកធ្វើពាណិជ្ជកម្មស្បែកសត្វ រមាស ភ្លុកដំរី និងឈើក្រអូប។
* ក្រុមសាមូរ៉ៃជប៉ុនមួយក្រុមបានតាំងទីលំនៅនៅកម្ពុជាក្នុងដើមសតវត្សរ៍ទី១៧ ហើយបានចូលរួមក្នុងជម្លោះនយោបាយផ្ទៃក្នុងខ្មែរផងដែរ។
៥.លទ្ធផលចុងក្រោយនៃសតវត្សរ៍ទី១៧
នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៧ កម្ពុជាបានបាត់បង់អធិបតេយ្យភាពស្ទើរតែទាំងស្រុងលើតំបន់ភាគខាងត្បូងទៅក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់អាណាចក្រយួន (ង្វៀន)។ ការចុះខ្សោយនៃអំណាចកណ្តាល បានបើកផ្លូវឱ្យយួនដាក់សម្ពាធលើរាជវាំងឧដុង្គជាបន្តបន្ទាប់ ដែលជាមូលហេតុនាំទៅដល់ការបាត់បង់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅសតវត្សរ៍បន្តបន្ទាប់។
✍សរុបសេចក្តីមក៖ សតវត្សរ៍ទី១៧ គឺជាសម័យកាលដែលកម្ពុជាព្យាយាមរក្សាលំនឹងរវាងឥទ្ធិពលសៀម និងយួន ប៉ុន្តែដោយសារជម្លោះដណ្តើមរាជ្យបល្ល័ង្កផ្ទៃក្នុង បានធ្វើឱ្យកម្ពុជាចុះខ្សោយ និងឈានទៅរកការបាត់បង់ទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
