✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍ ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៨ គឺជាសម័យកាលដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសម័យកាលនៃ វិបត្តិផ្ទៃក្នុង និងការជ្រៀតជ្រែកពីប្រទេសជិតខាង។ ប្រទេសកម្ពុជានៅពេលនោះស្ថិតក្នុងភាពទន់ខ្សោយ ដោយសារការដណ្ដើមអំណាចគ្នារវាងព្រះមហាក្សត្រ និងរាជវង្សានុវង្ស ដែលជាហេតុនាំឱ្យមហាអំណាចជិតខាងគឺ សៀម និងយួន ចូលមកជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង។

 ✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍

ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៨ គឺជាសម័យកាលដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសម័យកាលនៃ វិបត្តិផ្ទៃក្នុង និងការជ្រៀតជ្រែកពីប្រទេសជិតខាង។ ប្រទេសកម្ពុជានៅពេលនោះស្ថិតក្នុងភាពទន់ខ្សោយ ដោយសារការដណ្ដើមអំណាចគ្នារវាងព្រះមហាក្សត្រ និងរាជវង្សានុវង្ស ដែលជាហេតុនាំឱ្យមហាអំណាចជិតខាងគឺ សៀម និងយួន ចូលមកជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង។

✍ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៨៖
១.ភាពទន់ខ្សោយនៃអំណាចកណ្តាល
នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១៨ រាជបល្ល័ង្កខ្មែរជួបប្រទះនឹងវិបត្តិការស្នងរាជ្យជាបន្តបន្ទាប់។ ការប្រជែងគ្នារវាងព្រះមហាក្សត្រ និងក្រុមប្រឆាំង បានធ្វើឱ្យព្រះមហាក្សត្រខ្មែរត្រូវតែស្វែងរកការគាំទ្រពីប្រទេសជិតខាង។ នេះជាឱកាសមាសសម្រាប់ប្រទេសសៀម (សម័យអយុធ្យា និងបាងកក) និងប្រទេសយួន (ត្រកូលង្វៀន) ក្នុងការបង្កើនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនលើកម្ពុជា។
២.ការជ្រៀតជ្រែកពីប្រទេសជិតខាង (នយោបាយ «ពីរមុខ»)
កម្ពុជាត្រូវបានកាត់ចំណែកឥទ្ធិពលជាពីរ៖
* ឥទ្ធិពលយួន៖ ភាគខាងកើត និងខាងត្បូងកម្ពុជា (តំបន់មាត់ទន្លេមេគង្គ និងតំបន់ព្រៃនគរ) ត្រូវបានយួនត្រួតត្រាជាបណ្តើរៗ។ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដែលគាំទ្រដោយយួន ត្រូវតែទទួលស្គាល់អំណាចយួន ដែលជាហេតុនាំឱ្យបាត់បង់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមជាស្ថាពរនៅចុងសតវត្សរ៍នេះ។
* ឥទ្ធិពលសៀម៖ ភាគខាងលិច និងខាងជើងកម្ពុជា រួមទាំងខេត្តបាត់ដំបង និងសៀមរាប បានធ្លាក់ក្រោមឥទ្ធិពលសៀម។ សៀមតែងតែប្រើប្រាស់លេសនៃការជួយជ្រោមជ្រែងរាជវង្សខ្មែរដែលរត់ទៅពឹងពាក់ខ្លួន ដើម្បីដណ្តើមយកការត្រួតត្រា។
៣.ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ
* សង្រ្គាមរវាងព្រះអង្គតុង និងព្រះអង្គឯម៖ ការច្បាំងគ្នារវាងបងប្អូនដើម្បីដណ្តើមរាជ្យ បានធ្វើឱ្យខូចខាតធនធានជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងបើកដៃឱ្យកងទ័ពយួនចូលមកកម្ពុជា។
* វិបត្តិនយោបាយចុងសតវត្សរ៍ទី១៨៖ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ រាជវង្សខ្មែរមួយចំនួនបានភៀសខ្លួនទៅពឹងពាក់សៀម (ដូចជានៅសម័យព្រះអង្គអេង) ដែលធ្វើឱ្យសៀមមានសិទ្ធិសម្រេចលើជោគវាសនារបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ។
៤.លទ្ធផលនៃសតវត្សរ៍ទី១៨
សតវត្សរ៍ទី១៨ បានបន្សល់ទុកនូវផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរដល់កម្ពុជា៖
* ការបាត់បង់ទឹកដី៖ កម្ពុជាបានបាត់បង់ទឹកដីភាគខាងត្បូងជាច្រើនដល់យួន (ដែនដីកម្ពុជាក្រោម)។
* ភាពចុះខ្សោយនៃស្ថាប័នរដ្ឋ៖ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋត្រូវបានកាត់បន្ថយប្រសិទ្ធភាព ដោយសារតែត្រូវរងសម្ពាធពីបរទេស។
* ភាពក្ស័យធនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច៖ សង្រ្គាមរ៉ាំរ៉ៃបានធ្វើឱ្យប្រជាជនបាក់កម្លាំង ផលិតកម្មកសិកម្មធ្លាក់ចុះ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្នុងរាជធានីត្រូវបានបំផ្លាញ។
✍សរុបសេចក្តីមក សតវត្សរ៍ទី១៨ គឺជាសម័យកាលដ៏ខ្មៅងងឹតមួយ ដែលប្រទេសកម្ពុជាស្ទើរតែបាត់បង់ឯករាជ្យភាពទាំងស្រុងដោយសារតែការប្រទូសរ៉ាយផ្ទៃក្នុង និងមហិច្ឆតារបស់ប្រទេសជិតខាងទាំងពីរ ដែលប្រើកម្ពុជាជាសមរភូមិប្រជែងឥទ្ធិពលរវាងគ្នាទៅវិញទៅមក។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។