ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍(ភាគ៤)
អំពីបរិបទនៃការបង្កើតអាណាព្យាបាលបារាំងលើកម្ពុជា (គ.ស. ១៨៦៣)ខាងក្រោមនេះគឺជាឯកសារសង្ខេបអំពីដំណើរការ និងផលវិបាកនយោបាយនៃការបង្កើតសន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលបារាំង-ខ្មែរ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៩៖។
១.មូលហេតុ និងការផ្តួចផ្តើម
* ការស្វែងរកជំនួយពីព្រះបាទអង្គឌួង
(គ.ស. ១៨៤១-១៨៦០)៖ ក្នុងដំណាក់កាលដែលកម្ពុជាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពនយោបាយដ៏ផុយស្រួយ និងការគំរាមកំហែងពីប្រទេសជិតខាង ព្រះបាទអង្គឌួងបានព្យាយាមស្វែងរកសម្ព័ន្ធមិត្តពីប្រទេសបារាំង ដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រះអង្គបានចូលទិវង្គតមុនពេលគម្រោងការនេះត្រូវបានសម្រេច។
* ការចូលមកដល់របស់បារាំង៖ បីឆ្នាំក្រោយការសោយទីវង្គតរបស់ព្រះបាទអង្គឌួង ពោលគឺនៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ប្រទេសបារាំងបានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនមកដល់កម្ពុជា។
២.ការចុះសន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាល (១១ សីហា ១៨៦៣)
* នៅថ្ងៃអាទិត្យ ទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៦៣ ព្រះបាទនរោត្តម
(គ.ស. ១៨៦០-១៩០៤) បានចុះហត្ថលេខាលើ សន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលបារាំង-ខ្មែរ ជាមួយអាជ្ញាធរបារាំង។ នេះគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃឥទ្ធិពលអាណានិគមបារាំងនៅលើទឹកដីកម្ពុជា។
៣.ភាពស្មុគស្មាញនៃនយោបាយការបរទេស
* ភាពមិនកក់ក្តៅរបស់ព្រះបាទនរោត្តម៖ សន្ធិសញ្ញាជាមួយបារាំងមិនបានផ្តល់នូវក្តីកង្វល់ដល់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរឡើយ។ ដើម្បីស្វែងរកការធានាសុវត្ថិភាពសម្រាប់រាជបល្ល័ង្ក និងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទនរោត្តមបានងាកទៅរកប្រទេសសៀម។
* សន្ធិសញ្ញាសម្ងាត់ខ្មែរ-សៀម
(ធ្នូ ១៨៦៣)៖ តែប៉ុន្មានខែក្រោយពីបានចុះសន្ធិសញ្ញាជាមួយបារាំង ព្រះអង្គបានលួចចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសម្ងាត់ជាមួយសៀម។ តាមរយៈមាត្រាទី១ នៃសន្ធិសញ្ញានេះ ព្រះអង្គទទួលស្គាល់ថា កម្ពុជាជានគរចំណុះរបស់សៀម និងមានកាតព្វកិច្ចនាំសួយសារអាករទៅថ្វាយស្តេចសៀមជាប្រចាំ។
* ផលវិបាក៖ ការចុះហត្ថលេខាជាសម្ងាត់នេះ បានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលបារាំងមានការមិនពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ដែលជាហេតុនាំឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ និងអាជ្ញាធរបារាំងមានភាពតានតឹង និងខ្វះទំនុកចិត្តចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។
*ឯកសារនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងសម្រាប់ជាឯកសារយោងប្រវត្តិសាស្ត្រស្តីពីទំនាក់ទំនងការទូតកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៩។
*រៀបរៀងផ្សព្វផ្សាយដោយ
ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌
បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
