✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍
ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ គឺជាសម័យកាលដ៏ស្មុគស្មាញ ពោរពេញដោយការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយយ៉ាងគំហុក និងសោកនាដកម្ម ប៉ុន្តែក៏ជាសម័យកាលនៃការតស៊ូដណ្តើមឯករាជ្យ និងការកសាងជាតិឡើងវិញ។
✍យើងអាចបែងចែកសម័យកាលសំខាន់ៗបានដូចខាងក្រោម៖
១.សម័យអាណានិគមបារាំង (ដើមសតវត្សរ៍ទី២០ - ១៩៥៣)
នៅដើមសតវត្សរ៍នេះ កម្ពុជានៅស្ថិតក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។
* ការអភិវឌ្ឍន៍បន្តិចបន្តួច៖ បារាំងបានកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមួយចំនួន ប៉ុន្តែការគ្រប់គ្រងគឺដើម្បីផលប្រយោជន៍មាតុប្រទេសរបស់ពួកគេ។
* ចលនាតស៊ូ៖ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ចលនាទាមទារឯករាជ្យកាន់តែខ្លាំងក្លា។ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ បានដាក់ចេញនូវ "ប្រតិបត្តិការទាមទារឯករាជ្យ" រហូតទទួលបានជោគជ័យនៅថ្ងៃទី ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣។
២.សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម (១៩៥៣ - ១៩៧០)
នេះគឺជាសម័យកាលដែលគេហៅថា "សម័យមាស" ឬសម័យរុងរឿងនៃកម្ពុជាសម័យទំនើប។
* ការកសាងជាតិ៖ ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ កម្ពុជាមានការរីកចម្រើនខ្លាំងលើវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងសិល្បៈ។
* នយោបាយការបរទេស៖ កម្ពុជាប្រកាន់យកនយោបាយអព្យាក្រឹតភាព ដើម្បីជៀសផុតពីសង្គ្រាមត្រជាក់។
៣.សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០ - ១៩៧៥)
នៅថ្ងៃទី ១៨ មីនា ១៩៧០ ព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចតាមរយៈរដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយ លន់ ណុល។
* សង្គ្រាមស៊ីវិល៖ កម្ពុជាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមពេញទំហឹង ដែលមានការចូលរួមពីមហាអំណាចក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក។
៤.សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥ - ១៩៧៩)
នៅថ្ងៃទី ១៧ មេសា ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហមបានវាយដណ្តើមគ្រប់គ្រងទីក្រុងភ្នំពេញ។
* សោកនាដកម្ម៖ របបនេះបានអនុវត្តគោលនយោបាយជ្រុលនិយម ដោយលុបបំបាត់ចោលនូវប្រាក់កាស ផ្សារ សាលារៀន វត្តអារាម និងសិទ្ធិសេរីភាពគ្រប់យ៉ាង។
* ការកាប់សម្លាប់៖ ប្រជាជនរាប់លាននាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតដោយសារការធ្វើទារុណកម្ម ការអត់ឃ្លាន និងការងារហួសកម្លាំង។ របបនេះត្រូវបានដួលរលំនៅថ្ងៃទី ៧ មករា ១៩៧៩ ក្រោយការវាយលុកពីកងទ័ពរណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា និងកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តវៀតណាម។
៥.សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងដំណាក់កាលអន្តរកាល (១៩៧៩ - ១៩៩៣)
* ការងើបឡើងវិញ៖ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧៩ កម្ពុជាចាប់ផ្តើមស្តារជីវភាពរស់នៅឡើងវិញពីចំណុចសូន្យ។
* សន្តិភាព៖ ក្រោយការចរចាជាច្រើនឆ្នាំ ទីបំផុតកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី ២៣ តុលា ១៩៩១។
៦.ការស្តារនីតិសម្បទា និងការអភិវឌ្ឍន៍ (១៩៩៣ - ចុងសតវត្សរ៍ទី២០)
* ការបោះឆ្នោត៖ នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNTAC) បានរៀបចំការបោះឆ្នោតជាតិលើកដំបូង ដើម្បីស្វែងរកសន្តិភាព។
* ការបញ្ចប់សង្គ្រាម៖ នៅចុងទសវត្សរ៍ទី៩០ (ឆ្នាំ ១៩៩៨) តាមរយៈ "នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ" របស់សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន សង្គ្រាមស៊ីវិលបានបញ្ចប់ទាំងស្រុង នាំមកនូវសន្តិភាពពេញលេញទូទាំងប្រទេសជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេលជាង ៣០ ឆ្នាំ។
✍សរុបសេចក្តីមក សតវត្សរ៍ទី២០ សម្រាប់កម្ពុជាគឺជាដំណើរដ៏វែងឆ្ងាយពីការស្ថិតក្រោមអាណានិគម ឆ្លងកាត់ការបែកបាក់ និងសង្គ្រាមយ៉ាងសាហាវឃោរឃៅ រហូតដល់ការទទួលបានសន្តិភាព និងការបង្រួបបង្រួមជាតិ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍នៅសតវត្សរ៍ទី២១។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។
