✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍ ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៤ គឺជាដំណាក់កាលនៃ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់ ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃសម័យកាលក្រោយអង្គរ។ នេះគឺជាពេលវេលាដែលអាណាចក្រអង្គរចាប់ផ្តើមចុះខ្សោយ ហើយមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់តំបន់ក្បែរទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសាប។

 ✍ព័ត៌មានសង្ខេបសន្តិភាពប៉ុស្តិ៍

ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅសតវត្សរ៍ទី១៤ គឺជាដំណាក់កាលនៃ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់ ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃសម័យកាលក្រោយអង្គរ។ នេះគឺជាពេលវេលាដែលអាណាចក្រអង្គរចាប់ផ្តើមចុះខ្សោយ ហើយមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់តំបន់ក្បែរទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសាប។

✍ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗនៃព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៤៖
១.ការចុះខ្សោយនៃអាណាចក្រអង្គរ
ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៣ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៤ អំណាចនៃអាណាចក្រអង្គរបានធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារកត្តាជាច្រើន៖
✍កត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ៖ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញរបស់អង្គរចាប់ផ្តើមចុះទ្រុឌទ្រោម ធ្វើឱ្យផលិតកម្មកសិកម្មធ្លាក់ចុះ។
✍ការរីកចម្រើននៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន និងថេរវាទ៖ ការផ្លាស់ប្តូរជំនឿសាសនាបានកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃ "ទេវរាជ" (ស្តេចជាអាទិទេព) ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអំណាចស្តេចអង្គរ។
✍ការគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅ៖ ការកើនឡើងនៃអំណាចរបស់នគរសៀម (អយុធ្យា) ដែលបានស្ថាបនាឡើងនៅឆ្នាំ ១៣៥០ បានបង្កការគំរាមកំហែងផ្នែកយោធាជាញឹកញាប់មកលើទឹកដីអង្គរ។
២.ការវាយលុកពីសំណាក់សៀម
សតវត្សរ៍ទី១៤ គឺជាសម័យកាលដែលនគរសៀមចាប់ផ្តើមឈ្លានពានមកលើកម្ពុជាយ៉ាងខ្លាំងក្លា៖
✍ឆ្នាំ ១៣៥២-១៣៥៣៖ កងទ័ពសៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះចៅអ៊ូថង បានលើកទ័ពមកឡោមព័ទ្ធ និងវាយដណ្តើមយកក្រុងអង្គរបានសម្រេចជាលើកដំបូង។ ទោះបីជាកម្ពុជាដណ្តើមយកមកវិញបានក្នុងពេលខ្លីក៏ដោយ ក៏ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយនៃរដ្ឋបាលអង្គរ។
៣.ការផ្លាស់ប្តូរមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ
ដោយសារតែទីតាំងអង្គរមានភាពងាយរងគ្រោះដោយសារការវាយលុកពីសំណាក់សៀម ស្តេចខ្មែរចាប់ផ្តើមស្វែងរកទីតាំងថ្មីនៅតំបន់ចតុមុខ (ភ្នំពេញបច្ចុប្បន្ន) ឬតំបន់លង្វែក ដែលមានភាពអំណោយផលដល់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវទឹក។ នេះជាការចាប់ផ្តើមនៃការបោះបង់ចោលរាជធានីអង្គរជាបណ្តើរៗ។
៤.កំណត់ត្រារបស់ ជូ តាក្វាន់ (Zhou Daguan)
ទោះបីជាកំណត់ត្រារបស់លោក ជូ តាក្វាន់ សរសេរនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ (ឆ្នាំ ១២៩៦-១២៩៧) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាជាឯកសារយោងដ៏សំខាន់បំផុតដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសភាពការណ៍សង្គម និងវប្បធម៌កម្ពុជានៅមុនពេលឈានចូលសតវត្សរ៍ទី១៤ ដែលបង្ហាញពីភាពរុងរឿងចុងក្រោយនៃអង្គរ។
✍សេចក្តីសង្ខេប
សតវត្សរ៍ទី១៤ សម្រាប់កម្ពុជា គឺជា "សម័យកាលអន្តរកាល" ដែលនគរខ្មែរប្តូរពីអំណាចកណ្តាលដ៏រឹងមាំនៅអង្គរ ទៅជាអាណាចក្រមួយដែលផ្តោតលើពាណិជ្ជកម្មតាមដងទន្លេ និងការការពារខ្លួនពីមហាអំណាចជិតខាង។ វាជាការបញ្ចប់នៃសម័យអង្គរដ៏រុងរឿង និងការចាប់ផ្តើមនៃសម័យកាលដែលកម្ពុជាត្រូវតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យភាព និងការបន្តអត្ថិភាពរបស់ខ្លួន។
✍រៀបរៀងអត្ថបទផ្សព្វផ្សាយដោយ ប្រធានសមាគមសប្បុរសធម៌ បណ្ឌិត មាស ច័ន្ទរិទ្ធ។